‘Wat is toch ’t kenmarkende van ons toal, ’t Grunnigs dialect?’ vreug aains ain dörpsgenoot an mie. ’k Mos der toun eem daip over noadink’n. Dou schoot mie de woord’n in zin van ain laidje welk moeke wel aains zong:
‘As je ais n mins heurt proat’n,
En dij slikt zien woord’n in,
En de h nait zegg’n kin,
As je ain kordoat heurt proat’n, joa en joa om ’t ander woord,
Mins’n, din huif je nait te twievel’n, din is d’r ain Grunniger aon ’t woord.’
Waorom gain Drents?
Mor Valthermond ligt toch in de provincie Drenthe, woarom proat’n wie den gain Drents? Woarom den hier de Grunniger toal? ’k Solt uutlegg’n. ’t Zit zo: Voalthermond is ontstoan deur vervening van ’t Voaltherveenmoeras. Dat was enkel ain klein dail van ’t grote Boertangerveenmoeras. De ontsloeting van dit veen gebied vond vanoaf de Grunniger kaant plaats deur overweeg’nd Grunnigstoalige aarbeiders en dai ’t nai preut’n, dai moss’n der zug mor in schikk’n. Zo komt het dat wie hier van oorsprong Grunnigs proat’n. Veur mie is ’t Grunnigs dialect vanzulfspreek’nd. Vanoaf da’k weu geboor’n is dai toal mie d’r mit volle teug’n ingoot’n. ’k Heb ’t den ook, vanoaf de eerste brabbelwoord’n, doagelieks proat. ’t Kon ook joa nait aars, ’t hong al in de koamer woarin ik as poppie lag.
Vanoaf de oallereerst’n dag, bie oalles wa’k heb dronk’n,
hebn moekes laive, waarme woordn klonk’n.
Elk pisdouk, voel of nat,
gung zachies proat’nd, enkeld welles bromm’nd, van ’t lutje gat.
Dou ’k aimoal kon kroep’n, kroop ’k der te wied
en toun ’k leup, was ’t alweer ’t zulfde lied.
Moekes stemme voorkwam d’r aage ongelukk’n,
Kon mie noa haarde schraauw, ainmoal juust op tied,
veur aain oanstormende woag’n van stroade plukk’n.
Voader
Uut angst dak verzeup, was ’t voader dai mie bie de wieke vandoan reup. Douk fiets’n leerde, was ’t wederom voaders stemme dai mie bemoudigde, zodak deur de zoere appel hen beet. Elk woord welk sprook’n weu haar in zien klaank de aigenste waarme geur. Duudeliek herkenboar veur ’t volk van dizze streek, d’r was doudertied gain ain dai doorvan week. Ken mie ook heed’n ten dage nog oaltied beste uut’n in de toal van thuus, woar dak vertrouwd en beschaarmd mit opgruid ben. Moar lu dai zuk schoam’n veur heur mouderstoal, doar mit… Joa, doar mit heb’k daip medelied’n. ’k Hoop, oal is ’t woarschienliek teeg’n beter wait’n in, dat dizze toal, ’t Veenkolonioal Grunnigs dialect, nog joaren bluit en de roemte kleurt. As ode oan dizze waarme, schiere toal schrief ’k hierbie ain noanemde veurdracht.
De Grunniger toal
Mien toal, doe bist zoo grof en haard,
Zoo roeg, zo rauw, zo vraid,
Zoo heur ie voak, moar dai dat zeegt
Dai ken die haildal nait.
Dai heurd nait hou laif en zacht
Zoo’n beudel van ain wicht
Ken teuken mit heur pobbepoppie,
As ze dij op d’aarm krigt.
Dai heurd nait hou wonderlek schoon,
Hou teer, hou zagies en stil
Ain moeke heur kiender suzzen ken
As ze ais nait sloap’n wil.
Dai het heur nooit als beed’n heurd
As zie van hooger macht
Mit woord’n liek uut ’t haart,
Veur ’t zaike kiend beeter’n vroagt.
Dai heurd ook nait wen ain jongkeer’l
Zien poedie vroagt toe vrauw;
Hou zacht en zuver den zoo’n stem
Her sprekt van laifde en trauw.
Nee nee, mien toal, doe bist nait roeg,
Doe bist nait haard en vraid;
Dai ’t zeegt, dai het die nooit verstoan,
Dai ken… dai ken die haildal nait.
Uut haart
Joa, ’t sol jou duudeliek wees’n: ’t Grunnigs is nait haard. Ken ook joa nait: ’t komt joa liek uut haart. Dus mensken, blief jou sulf en proat joen toal mit laifde. Wees en blief stols op jou aigen dialect, doarmit winn’n jou allinnig mor waardeer’n. Ol bliev’n d’r oaltied menseken dai kiek’n jou d’r meewoordig op oan, doch doar mot je boov’n stoan.