Hoewel Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) neutraal was en de verschrikkelijke oorlog aan ons voorbijging, waren in die jaren vele mannen toch gemobiliseerd en was de bewaking van ’s lands grenzen sterk opgevoerd. Toch verschenen er geregeld Duitse vliegtuigen in het Nederlandse luchtruim. Het militaire gezag poogde met waarschuwingsschoten van het luchtafweergeschut de vliegtuigen te verdrijven. Maar veel effect hadden de beschietingen niet. Men voelde trouwens ook geen enkele behoefte onze Oosterburen tegen zich in het harnas te jagen. Een enkele keer kwam ook boven de Valthermond een Duits militair vliegtuig. Voor de bevolking hier ter plaatse was een vliegmachine iets heel bijzonders; vrijwel niemand had tot dan toe ooit een dergelijke machine aanschouwd. Iedereen onderbrak zijn werk en bezag de overvliegende apparaten vol bewondering. Pas toen de vliegtuigen geheel uit het zicht waren verdwenen, werd de arbeid hervat.

Laag en traag

Op 28 augustus 1917 werden de bewoners van Zandberg, Kavelingen en Valthermussel ’s avonds rond negenen in de avondschemering opgeschrikt door een laag en traag vliegend dubbeldeks vliegtuig. Wat zou er aan de hand zijn? Het leek wel of de machine een landing wilde maken! Nee, het leek niet enkel zo: het vliegtuigje zette zich werkelijk op een perceel groenland aan de grond. Alles dat benen had, kwam in actie en begaf zich naar de plaats waar het vliegtuig was geland. De beide mannen die zich aan boord van het vliegtuig bevonden , merkten al gauw dat hun noodlanding op Nederlands grondgebied had plaatsgevonden, terwijl ze veronderstelden op Duits grondgebied te zijn beland. Eigenlijk wilde men weer opstijgen, maar een afgebroken landingsgestel maakte dat voornemen onmogelijk.

Al gauw was ook de in Valthermond gestationeerde veldwachter W. Mulder ter plaatse. Hij arresteerde de beide vliegers en liet meteen de marechaussee, die eveneens in Valthermond was gevestigd, waarschuwen, zodat hij de beide mannen aan de militaire politie kon overdragen. Vanuit de marechausseekazerne kwamen direct een drietal marechaussees. Twee van hen zetten onmiddellijk het gebied rond de vliegmachine af en de derde begaf zich samen met de politieagent en de arrestanten naar de Valthermond. Onderwijl bleef het volk toestromen: het nieuws was als een lopend vuurtje door de omgeving gegaan. De commandant van de marechausseekazerne besloot de machine dag en nacht te laten bewaken.

Zeppelin

Ook de volgende dag kwamen velen naar de Valthermussel om het vliegtuig te bekijken. De berichten omtrent het gebeurde hadden zich door de hele regio verspreid. Ja, de wildste geruchten deden al de ronde! Er zou een zeppelin zijn neergestort, waarbij meer dan honderd mensen zouden zijn omgekomen. Het gerucht van de zeppelin was wel enigszins verklaarbaar, omdat enkele dagen daarvoor zelfs een formatie van vier van deze luchtschepen over deze omgeving was gevlogen. Er moest extra bewaking worden ingesteld om de toegestroomde massa bij het vliegtuig vandaan te houden.

Wat was er nu feitelijk gebeurd, waardoor het Duitse vliegtuig genoodzaakt was geweest om hier een noodlanding te maken? Op de genoemde avond kwam bij een bewolkte lucht nabij Sellingen het Duitse militaire vliegtuigje boven Nederlands grondgebied; dit zeer waarschijnlijk door een navigatiefout. Het vliegtuigje werd daarop door de Nederlandse luchtafweer beschoten, maar niet geraakt. Het gerichte schieten was waarschijnlijk ook niet de bedoeling; de schoten dienden om het vliegtuigje naar eigen luchtruim terug te dwingen. De nog onervaren piloten raakten echter toch zeer geschrokken en wilden zo gauw mogelijk terug naar het luchtruim boven eigen grondgebied. Maar omdat ze niet goed wisten waar ze zich precies bevonden, was dat niet zo eenvoudig. Boven de Zandberg gekomen, waren de vliegers ervan overtuigd dat ze zich weer in het Duitse luchtruim bevonden en daarop zochten ze naar een geschikte plek om hun vliegmachine aan de grond te zetten. Een stuk groenland in de Valthermussel leek hen daarvoor wel geschikt. Na zich in een goede aanvliegroute te hebben gemanoeuvreerd, werd een behouden landing gemaakt.

Eerste verhoor

Op de kazerne te Valthermond werd de beide gearresteerde vliegers een eerste verhoor afgenomen. Het ging om een 26-jarige officier en een 24-jarige onderofficier. Uit het verhoor bleek dat het (les)vliegtuigje voor een proefvlucht bij Hannover was opgestegen. Het was zeker niet de bedoeling om het Nederlandse luchtruim te schenden, maar men was door zware bewolking en onervarenheid uit de koers geraakt. Het vliegtuig was ook onbewapend en had dan ook geen enkele kwalijke bedoeling. De piloot was nog maar één maand bij de luchtmacht geplaatst en zou over enkele dagen samen met zijn maat naar het Russische front vertrekken. De weinige nog aanwezige brandstof om naar de basis terug te keren, de reeds invallende duisternis en de oriëntatieproblemen maakten een noodlanding nu onvermijdelijk.

Na telegrafisch contact met de legerleiding werd de marechaussee opgedragen om de beide mannen de volgende dag onder begeleiding van station Valthe naar het interneringskamp Bergen te brengen. Ook zou het ministerie zo spoedig mogelijk manschappen sturen om het vliegtuig te demonteren en af te voeren. Na enkele dagen verschenen er drie militaire vrachtwagens en een aantal manschappen, die het vliegtuig gedeeltelijk uiteen namen en de onderdelen op de wagens laadden. Een van de wagens kwam bij het vertrek nog vast te zitten, maar een plaatselijke boer bracht met behulp van twee paarden uitkomst. Het vliegtuig werd daarna afgevoerd naar het vliegkamp Soesterberg. Bijna was die rit naar Soesterberg nog verkeerd afgelopen toen het militaire konvooi nabij Schoonebeek fout reed en het richting grenspost Nieuw-Schoonebeek ging. Maar de fout kon nog vóór de grensovergang worden bemerkt en hersteld.