In het begin van de vervening van het Valtherveenmoeras, waardoor de plaats Valthermond zou ontstaan, was de adresaanduiding van de eerste bewoners maar heel summier en voor onbekenden in dit gebied vrijwel niet bruikbaar. Maar met enig vragen naar de betrokken persoon of familie kwam men wel op juiste adres terecht. Post voor bijvoorbeeld J. de Vries was toentertijd geadresseerd als ‘J. de Vries, veenderij Hadders, Valthermond’. Al gauw werd daaraan het veenplaatsnummer toegevoegd, zodat dan ook meteen duidelijk was op welke veenplaatsen de bedoelde personen woonden.

Straatnaam erbij

Toen na 1860 naast de Kavelingen ook de bewoning aan het Noorder- en Zuiderdiep in Valthermond sterk toenam, werd in de adressering ook de straatnaam erbij geschreven. Zoals bijvoorbeeld ‘J. de Vries, Noorderdiep no. 16, Valthermond’. Het getal 16 in de adresaanduiding gaf het veenplaatsnummer aan. Dit systeem van plaatsnummeraanduiding heeft officieel zo’n vijftig jaar standgehouden. Waarschijnlijk ten tijde van de Eerste Wereldoorlog voerde de gemeente Odoorn voor de adresaanduiding het letter-/cijfersysteem in, waardoor elke woning haar eigen nummer kreeg.

Elk dorp in de gemeente kreeg hierbij zijn eigen letter-/cijferaanduiding. Voor Valthermond werden de volgende letters vastgelegd: J-nummers voor de Kavelingen, K-nummers voor het Zuider- en Noorderdiep en L-nummers voor de Valtherblokken. In Tweede Valthermond, Valthermussel, Dikbroeken en Zandberg diende de letter M vóór het huisnummer te worden geplaatst.

Ongenummerde plaatsen

De J-nummers liepen vanaf Musselkanaal langs de Kavelingen en gingen tot plaats no. 1 van zowel het Noorder- als het Zuiderdiep. Dit waren echter niet de eerste plaatsen van beide straten. De overgang van de Kavelingen, 14 plaatsnummers naar de zuider- en noorderplaatsen, werd voorafgegaan door twee ongenummerde plaatsen, die voor de adressering bij de Kavelingen hoorden, maar die geografisch gezien aan het Zuider- en Noorderdiep lagen. Dat kwam doordat in het oorspronkelijke plan van aanleg van de Valthermond de weg naar Valthermond vanaf Musselkanaal langs de wijk tussen deze ongenummerde plaatsen zou lopen; dat is echter anders uitgevoerd, door aanleg van de Kavelingen.

De K-nummers, die op plaats no. 1 aan het Zuiderdiep begonnen, telden na de laatste plaats, no. 96, door, over het Noorderdiep naar weer de ongenummerde plaatsen. Het hoogste K-nummer behoorde toe aan de voormalige lagere school op het vooraf van plaats no. 1 en had het nummer K 779.

Duidelijk en logisch

Dit systeem van letter-/cijfercombinaties hield stand tot 1950-1951. Men wilde toe naar een duidelijkere en logische nummeraanduiding. Op het gemeentehuis in Exloo werden verschillende voorstellen besproken. Veel inwoners van de Valthermond zouden graag de plaatsnummeraanduiding  weer terugzien. Dit omdat de bevolking nog steeds met plaatsnummers in de adresaanduiding werkte. Uiteindelijk besloot de gemeenteraad om op nummering per straat over te gaan, wat dus de huidige nummering inhield. De telling van de weg over plaats no. 60, de latere Vrijheidslaan, bleef vooreerst bij het Noorderdiep horen. Nu gaapt hier een gat van zo’n veertig nummers.

Maar ook terug aan het Noorderdiep is iets vreemds gaande: tussen twee naastgelegen woningen met de nummers 134 en 162 is een gat van 28 nummers; dat was op de scheiding tussen de vooraffen van de plaatsen 74 en 75. Wat moet hiervan de reden zijn?

Nieuw kanaal

Ten tijde van de omnummering, zo rond 1950, was men bezig met de ontwikkeling van plannen om een nieuw kanaal te graven langs de Exloërdreef, de scheiding tussen de 2^e Exloërmondse zuiderplaatsen en de noorderplaatsen van de Valthermond. Men zou dan het noorderhoofddiep te Valthermond en het zuiderhoofddiep te 2^e Exloërmond kunnen dempen, omdat de wijken dan op het nieuwe kanaal zouden worden aangesloten. Groot voordeel van dat nieuwe kanaal was dat het scheepvaartverkeer, toen nog van groot belang, vrijwel geen bruggen hoefde te passeren. Alleen op plaats no. 60, de verbinding Vrijheidslaan-Exloërkijl, zou een brug over het nieuwe kanaal moeten worden aangelegd.

Tevens zou in die plannen een weg van het Noorderdiep, ter hoogte van de scheiding tussen plaats no. 74 en no. 75 worden gerealiseerd, waarlangs aan de oostzijde bewoning was gepland.

Onverantwoord

Tot realisatie van deze plannen is het echter niet gekomen. Dat omdat de planontwikkelaars er intussen steeds meer van overtuigd raakten dat het vervoer over water steeds meer zou worden overgenomen door het wegtransport. Dat maakte na de Tweede Wereldoorlog een razendsnelle ontwikkeling door. Dus werd het onverantwoord een dergelijk duur en ingrijpend project uit te voeren. Vandaar dus dat in de nummering van de percelen langs het Noorderdiep een verspringing van 28 nummers is ontstaan.

Ook de nummering van de Kavelingen komt vreemd over. Het eerste nummer van de Kavelingen, vanuit Valthermond, is no. 26; de eerste 25 nummers ontbreken. Dat is het gevolg van het feit dat de Gildeweg, evenals de Markeweg, oorspronkelijk wat officiële naamgeving betreft tot de Kavelingen behoorden.

Veel inwoners van de Valthermond hebben nog geruime tijd moeite gehad met de omnummering van het begin van de jaren vijftig. Sommigen hadden het adresseringssysteem van het begin van de eeuw met letter-/cijfercombinaties al nooit toegepast. Het werken met plaatsnummers zat zo ingebakken dat het moeilijk was uit te bannen.

Postcode

In de jaren zestig werd bij ons thuis nog post bezorgd die was geadresseerd aan ‘Fam. W. Westendorp, Noorderdiep no. 10, Valthermond’. De toenmalige postbezorgers hadden er geen problemen mee en bezorgden de stukken prompt op het juiste adres. En dat meer dan vijftig jaar nadat de plaatsnummeraanduiding officieel was afgeschaft! Toch zouden we vanaf 1978 de letter-/cijfercombinatie weer terugkrijgen in de postadressering. Maar nu in omgekeerde volgorde en vóór de plaatsnaam geplaatst. Deze postcode was het gevolg van de ingevoerde machinale sortering van de poststukken.

Jakob Westendorp